Wykład Joanny Rajkowskiej
"Nad stawem i pod palmą"

Podczas wykładu, który odbył się na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie Joanna Rajkowska  podzieliła się ze studentami swoimi doświadczeniami zdobytymi podczas realizacji najgłośniejszych projektów – Pozdrowienia z Alei Jerozolimskich i Dotleniacz na Placu Grzybowskim w Warszawie. Artystka opowiedziała o swych zmaganiach z przestrzenią publiczną i trudnościach jakie czyhają na artystę. Starała się również nakreślić definicję i sens sztuki w przestrzeni publicznej.

 

Najprostsza definicja sztuki w przestrzeni publicznej według artystki to przestrzeń symboliczna, w którą artyści wchodzą i działają. Aby przestrzeń zaczęła żyć, artysta musi uczynić ją w pewnym sensie „widzialną”. Działania artystyczne w przestrzeni publicznej są modyfikowane różnymi procedurami prawnymi, ustawami i przepisami administracyjnymi. Rolą artysty jest demokratyzacja tej przestrzeni, jednak pierwszą rzeczą, o której artysta powinien pamiętać rozpoczynając działania w przestrzeni publicznej, to dokładne rozpoznanie wszystkich uwarunkowań prawnych i administracyjnych. Artystka na przykładzie palmy na rondzie Charlesa de Gaulle’a (projekt zrealizowany w 2002 roku) przedstawiła historię swoich zmagań z biurokracją, zawiłościami prawnymi i brakiem zrozumienia idei projektu przez ówczesne władze miasta. Nakreśliła także reakcje społeczne, jakie towarzyszyły temu projektowi – od zarania pomysłu, po próby demontażu palmy oraz rolę, jaką odegrały media. Palma to najgłośniejszy projekt w przestrzeni publicznej zrealizowany w Polsce. Wzbudził on duże zainteresowanie również mediów na całym świecie, które podejmowały próby zdefiniowania symbolicznego znaczenia palmy.

 

Artystka dużo miejsca poświęciła także kwestii polityczności palmy. Przestrzeń publiczna sama w sobie jest upolityczniona, gdyż jest przestrzenią „widzialności” i słyszalności” różnych grup społecznych, które uważają tą przestrzeń za swoją. Wchodząc w tą przestrzeń nieunikniona jest konfrontacja i pewnego rodzaju gra artysty z tymi grupami społecznymi, bądź jednostkami, które ją reprezentują. Palma stała się symbolem i znakiem rozpoznawczym różnych podkultur, odmieńców i reprezentantów mniejszości, którzy zażarcie bronili tego projektu. Odmienność, jaką palma reprezentowała stała się kwestią polityczną i symbolicznym znakiem zbioru poglądów pewnych grup społecznych.

 

Podczas wykładu artystka starała się także przedstawić studentów własne rozumienie roli artysty i funkcji, jaką pełni przestrzeń publiczna. W pojęciu Joanny Rajkowskiej przestrzeń publiczna ma służyć temu, by ludzie mogli manifestować swoje poglądy. Rolą artysty jest oddawanie głosu innym, stwarzanie im ram i pola do działania. Ludzie swoimi działaniami, gestami i demonstracją nadają projektom typu Dotleniacz, czy Dziennik snów znaczenia i to oni właściwie tworzą te projekty. Zadaniem artysty jest tylko wyprodukowanie bannera, który później ludzie wypełniają treścią.

 

Joanna Rajkowska - artystka współczesna tworząca projekty publiczne. Jest szeroko znana jako autorka Pozdrowień z Alej Jerozolimskich, (palma na rondzie Charlesa de Gaulle’a w Warszawie) oraz Dotleniacza na Placu Grzybowskim, czyli stawu wkomponowanego w przestrzeń trawnika na pl. Grzybowskim z ozonowanym powietrzem i mgłą unoszącą się nad powierzchnią wody. Joanna Rajkowska studiowała malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie w pracowni profesora Jerzego Nowosielskiego w latach 1988-1993, jednocześnie studiując historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1987-1992. Odbyła Semestralny Program Studyjny na Uniwersytecie Stanu Nowy Jork w Nowym Jorku w roku akademickim 1994-1995. Mieszka i pracuje w Warszawie.

 

Wykład odbył się w ramach Samsung Art Academy, 3 marca 2008 r. na ASP w Krakowie.