"Młodzi artyści na starej scenie"
Jak zaistnieć na rynku sztuki? Na jakie problemy napotykają debiutujący artyści? Czy funkcjonujące mechanizmy promowania młodych twórców są skuteczne i co należałoby zmienić, by nie zaprzepaszczać talentów?
Każdego roku kilkuset magistrów sztuki opuszcza akademie sztuk pięknych w nadziei na wielki sukces. Większość z nich jest zupełnie nieprzygotowana, by zmierzyć się z realiami panującymi na rynku sztuki, wielu poddaje się i zaprzestaje tworzenia. Być może prawdziwy artysta to ten, kto potrafi tworzyć wbrew wszystkim trudnościom, zaś bycie artystą to przymus i konieczność, a nie zwykły zawód? Anda Rottenberg powiedziała: "Artysta to nie ten, kto tworzy w cieplarnianych warunkach, artysta to ktoś, kto z definicji ma pazur i będzie wadził się ze społeczeństwem, nie będzie pokorny".
Czy sukces artysty to kwestia powołania, które jest w stanie stawić czoła wszelkim trudnościom, czy może splot sprzyjających okoliczności? Bogna Burska przyznaje, że młodym artystom na starcie bardzo potrzebna jest pomoc, np. dobrze działający system stypendialny, który nada tempo ich karierom i uruchomi łańcuszek interesujących przedsięwzięć i propozycji artystycznych. Artystka podkreśla, że brak wsparcia w odpowiednim czasie sprawia, iż przepada wiele ciekawych osobowości twórczych. Organizacja takiej pomocy to pole do działania dla uczelni, instytucji państwowych, a także instytucji komercyjnych. Inną formą wsparcia debiutantów są konkursy, jednak w tym wypadku bardzo ważna jest wiarygodność organizatorów, gdyż nie każdy, kto ma pieniądze, może zostać mecenasem sztuki. Zdarza się również, że młodzi twórcy nie czekają na pomoc i sami biorą sprawy w swoje ręce. Tak powstały ciekawe projekty artystyczne, jak Grupa Szu-szu czy Warszawski Aktyw Artystów.
Grzegorz Sztwiertnia, artysta i pedagog na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, zwrócił uwagę na konieczność usprawnienia systemu wyławiania młodych talentów na uczelniach. Organizowanie wystaw najlepszych prac dyplomowych nie spełnia tego zadania, gdyż dyplomy przyznawane są na podstawie średniej ocen, co nie jest miarodajną oceną talentu. Dlatego obok uniwersyteckiej procedury oceniania dyplomów, zdaniem Grzegorza Sztwiertni, powinien powstać dodatkowy, niezależny system. Również sam tok kształcenia wymaga gruntownej zmiany. Ogromną szansą dla młodych artystów jest tzw. system boloński, oparty na dwustopniowym trybie nauczania (studia licencjackie i magisterskie). Otwiera on przed studentami możliwość studiowania za granicą i dostęp do atrakcyjnych stypendiów.
Zdaniem Łukasza Gorczycy, pracę uczeni można poprawić również przez zatrudnienie odpowiedniej kadry pedagogów. To właśnie ludzie, ich pasja i umiejętności organizacyjne tworzą właściwy mechanizm promowania młodych talentów. Ponadto koniecznością jest podniesienie poziomu opieki artystycznej i kuratorskiej nad twórcami w naszym kraju. Jak wiadomo, niezmiernie ważna w karierze artystów jest współpraca z galeriami. Te jednak z wielką rezerwą traktują mało znanych twórców, zwłaszcza uznane galerie niechętnie otwierają swe przestrzenie dla debiutantów. Pod tym względem nasze galerie nie dorównują europejskim i może dlatego polskim artystom czasem łatwiej jest zadebiutować za granicą. Są jednak nieliczne, dobre przykłady galerii, które stawiają właśnie na młodych - Świetlica Sztuki Raster w Warszawie, Galeria Debiutów Okna w CSW, Galeria Biała w Lublinie czy Galeria Zderzak w Krakowie.
Przyczyn trudnej sytuacji początkujących twórców jest wiele. Jak zauważyła Anda Rottenberg, wielka odpowiedzialność za debiuty spoczywa również na mediach. Tymczasem komercyjne media nie interesują się sztuką i debiutującymi artystami, a przecież to ich społecznym obowiązkiem powinno być wspieranie ciekawych osobowości twórczych i wartościowych dla kultury projektów.
***
11 stycznia br. w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski odbył się panel dyskusyjny pt. "Młodzi artyści na starej scenie". Organizatorzy - Centrum Sztuki Współczesnej i firma Samsung Electronics Polska - do wspólnej debaty zaprosili pedagogów i studentów uczelni artystycznych, kuratorów i krytyków sztuki, a także młodych artystów, którym już udało się zaistnieć na rynku sztuki. Swoimi spostrzeżeniami podzielili się m.in.: Anda Rottenberg - historyk i krytyk sztuki, kurator licznych wystaw; Leon Tarasewicz - artysta, pedagog i promotor młodych twórców, prowadzący Gościnną Pracownię Malarstwa na ASP w Warszawie; Grzegorz Sztwiertnia - artysta, pedagog i promotor młodych artystów, związany z ASP w Krakowie; Łukasz Gorczyca - kurator Świetlicy Sztuki Raster promującej młodych twórców; Marcin Krasny - kurator pracujący z młodymi artystami, prowadzący galerię debiutów Okna w CSW; Bogna Burska - młoda artystka, członek Warszawskiego Aktywu Artystów - oddolnej inicjatywy artystów oraz Piotr Kopik - członek Grupy Szu-Szu skupiającej młodych twórców, o których coraz głośniej na rynku sztuki. Spotkanie poprowadził Piotr Najsztub .
